PITCH

Binnen het Montessori onderwijs neemt vrijheid een belangrijke plek in binnen het curriculum. In het motto staat: "help mij het zelf te doen, leer mij het zelf te doen, laat mij het zelf doen". Kinderen krijgen de ruimte om zelf tot ontwikkeling te komen en worden gezien als mede-regisseurs van het eigen leerproces.
Voorwaarde om kinderen zich in vrijheid te laten ontwikkelen is het hebben van vertrouwen in het kind en het hebben van een goede kennisbasis over de ontwikkeling van een kind.

In de analyse van het curriculum wordt de vrijheid van de leerling veelvuldig genoemd. De leerling heeft een vrijheid in de keuze van het werk, het tempo, niveau en beweging. De docent heeft een coachende en begeleidende rol. Binnen de leeractiviteiten is de vrije werkkeuze bepalend, er wordt niet gewerkt vanuit een vaste methodiek. Bij de leerdoelen wordt het ontwikkelen van metacognitie en het leren leren naast de cognitieve leerdoelen genoemd.

Binnen Montessorischool de Elzen staat de leerling centraal. Er werken leerkrachten die gespecialiseerd zijn in het werken volgens de Montessori principes. Noodzakelijk bij het leren in vrijheid is een structuur waarin het kind wordt gezien en die hem richting geeft. Deze structuur is de ontwikkelingskans die uitgangspunt gaat vormen voor mijn herontwerp.

In mijn herontwerp neem ik het domein rekenen als uitgangspunt. Om de leerling vrijheid in werkkeuze, niveau en tempo te kunnen bieden hebben we een methodiek ontwikkeld die "Ik-doelen" als uitgangspunt neemt. De leerling krijgt door middel van ik-doelen inzicht in leerstof en leerdoelen en maakt daar een keuze uit. Middels meetmomenten wordt de voortgang van de leerling in beeld gebracht.

Binnen de school zijn een rijkheid aan bronnen voor de leerkracht en materialen voor de leerling aanwezig om tot rekenwiskundige ontwikkeling te komen.

Uit gesprekken met leerkrachten komt naar voren dat deze rijkheid en vrijheid leiden tot de ervaring dat 20% van de structuur rondom het rekenen vastligt en men 80% zelf bepaald. Bij bezoeken aan klassen blijkt de vrijheid en het rekenonderwijs verschillend te worden ingevuld. Het gemis aan duidelijke structuur geeft dat leerkrachten meer behoefte krijgen aan controle en de vrijheid van de leerlingen indammen. De rol van de leerkracht wordt meer sturend en de assessment vorm wordt summatief ingezet.

In mijn doelbepaling breng ik in kaart water nodig is om kinderen in vrijheid (autonoom, zelfgereguleerd) te laten leren en ontwikkelen.
Ik richt me op de kennis, vaardigheden en attitudes van de leerkracht om tot een trapmodel te komen waarin de vrijheid (autonomie en zelfregulatie) ontwikkeld wordt en nadrukkelijker aanwezig is in het primair proces van de leerling.

Om de ontwikkeling van een leerling beter in beeld te brengen heb ik het 4v-model ontwikkeld.

• Verwerving
• Verwerking
• Vervulling
• Verweving

Deze 4 fases zijn gebaseerd op de ontwikkelingsstappen die het kind neemt binnen de rekenwiskundige ontwikkeling. Iedere fase heeft eigen aspecten die van belang zijn voor een goede ontwikkeling. Kennis van deze aspecten is van groot belang voor de leerkracht die daar zijn begeleiding van de leerling op moet baseren. De invulling van deze aspecten moet voor iedere leerkracht helder en eenduidig zijn. Kennis van deze aspecten geeft helderheid en structuur in het handelen van de leerkracht.

Inzicht in de ontwikkelingsfases geeft ruimte aan andere vormen van assessment naast een summatief meetmoment en helpt de leerkracht zicht te krijgen op de zone van naaste ontwikkeling van de specifieke leerling en het bepalen van de juiste begeleiding voor die leerling.

En dan kan de leerkracht de leerling die begeleiding / coaching gaan geven die het nodig heeft om zich in vrijheid (autonoom en zelfgereguleerd) te ontwikkelen. Daarmee de kans krijgend ook metacognitie op te bouwen en vaardigheden te ontwikkelen die life-long-learning ondersteunen.

 

4V-Model

Op basis van mijn doelbepaling ben ik een model gaan ontwerpen dat de leerkracht inzicht geeft in de ontwikkelingslijn van de leerling. Deze 4 stappen in de ontwikkelingslijn zijn gebaseerd op modellen als het ijsberg-model van F. Moerlands, handelingsmodel uit ERWD.
Doel van het model is de leerkracht helpen de ontwikkelingsfase van de leerling te bepalen. Uitgangspunt is dat wanneer de leerkracht voldoende kennis heeft, hij voldoende vertrouwen in de ontwikkeling van de leerling kan hebben om deze zich in vrijheid te laten ontwikkelen.

In dit 4v-model kunnen de verschillende rekenactiviteiten waaruit de leerling een keuze kan maken worden ingedeeld naar de plaats in de ontwikkelingslijn.

Verwerven Het kind doet een eerste ervaring op met een rekenkundig of wiskundig principe op. Dit kan door middel van een lesje of instructie, of door middel van het werken met een Montessori materiaal. Deze fase is gericht op begripsvorming.

Verwerken Het kind gaat de eerste ervaring uitbouwen, werkt verder met het materiaal of oefent verder binnen vanuit de les of instructie. Deze fase is gericht op het ontwikkelen van oplossingsprocedures en inzicht.

Vervullen Het kind gaat het geleerde toepassen en verwerken naar het formele rekenen. Deze fase is gericht op het vlot en correct leren toepassen en het ontwikkelen van routines.

Verweven Het kind gaat het geleerde toepassen in een realistisch kader, op een eigen wijze. Deze fase is gericht in het flexibel toepassen van het geleerde.

Op basis van de 4v-model is een breder model ontworpen waarin een leerlijn schoolbreed over de 4 ontwikkelingsniveaus uitgewerkt kan gaan worden. Dit model geeft leerkrachten inzicht in de ontwikkelingslijn van een deelgebied binnen de school en maakt inzichtelijk waar voor de specifieke leerling de zone van naaste ontwikkeling zich bevind. Afhankelijk van e leerling kan de volgende ontwikkelingsstap horizontaal of verticaal georiënteerd zijn.

Doelbepaling "Beleid op het ontwikkelen in vrijheid"

Uitgangspunt: Leer mij het zelf te doen.

Hoger doel: Het begeleiden van kinderen in het groeien naar sociale, kritische en verantwoordelijke mensen die een zelfstandige visie hebben op de wereld om hen heen en daarin verantwoordelijke keuzes maken. Het kind leren zelf te leren en te doen. Het bevorderen van de zelfstandigheid.

Werkwijze: Het kind heeft de vrijheid om werk te kiezen dat aansluit bij zijn belevingswereld en niveau, in vrijheid ontdekkingen doen en daarmee de ontwikkeling van zijn gehele persoonlijkheid stimuleren. De leerlingen doorloopt de fases van geholpen worden, zelf kunnen en anderen helpen.

Voorwaarde: Het kind heeft een structuur nodig waarin hij wordt gezien en die hem richting geeft.

Uitwerking van deze structuur, in trapmodel eerste, brede verkenning.

Bouwstenen voor vrijheid

Vrijheid gericht op een optimale afstemming op individuele (leer)behoeftes van de leerling.

Externe regulatie[1] Onpersoonlijk georiënteerd	Regulatie door identificatie Controlgeoriënteerd	Intrinsieke regulatie Autonomiegeoriënteerd
Remember - apply[2]	Remember- Apply-Understand - analyse	Remember – Apply- Understand – Analyse - Evaluate – Create
Summatieve toetsing[3] Normgericht	Formatieve toetsing Criteriumgericht	Duurzame toetsing Ipsatief
Sturend rol leerkracht	Begeleidend rol leerkracht	Coachende rol leerkracht

Kennis, vaardigheden en attituden van de leerkracht t.o.v. vrijheid

Kennis van de einddoelen voor eigen jaargroep / bouw.	Kennis van tussen en einddoelen en ontwikkelingslijnen voor eigen bouw.	Kennis van tussen en einddoelen en ontwikkelingslijnen bouwoverstijgend.
Kennis van strategieën jaargroep / bouw	Kennis van strategieën voor en nakomende bouw.	Kennis van strategieën en plaatsing in de ontwikkelingslijn.
Gericht op reproduceerbaarheid van kennis en vaardigheden.	Gericht op produceerbaarheid van kennis en vaardigheden.	Gericht op reproduceerbaarheid, produceerbaarheid, conceptueel begrip en creatief / innovatief gebruik van kennis en vaardigheden.
Norm is leidend.	Competenties zijn leidend.	Persoonlijke ontwikkeling is leidend.
Assessment of learning.	Assessment of en as learning.	Assessment of, as en for learning.

Factoren voor de leerling t.o.v. vrijheid

Werkt aan de hand van algemeen opgestelde doelen	Werkt aan de hand van gepersonaliseerde algemeen opgestelde doelen.	Werkt aan de hand van persoonlijk opgestelde doelen.
Waardetoekennig is extrinsiek. Geen inzicht.	Waardetoekenning is verpersoonlijkt. Op basis van aannames.	Waardetoekenning is intrinsiek. Op basis van verwachtingen.
Toepasbaarheid is niet zichtbaar voor leerling.	Toepasbaarheid is direct voor de leerling.	Toepasbaarheid is vakoverstijgend voor de leerling.
Assessment is afhankelijk van de leerkracht.	Assessment door de leerling gericht op het product.	Assessment door de leerling, gericht op het product, proces en de persoon.
Toepassen.	Toepassen en inzicht.	Toepassen, inzicht en conceptueel begrip.
Planning door de leerkracht.	Planning in samenspraak met de leerkracht.	Eigen planning.

 

 

 

---

[1] Indeling gebaseerd op Zelf determination theory van Deci en Ryan.

[2] Indeling gebaseerd op Taxonomie van Bloom.

[3] Sluijsmans, D. Joosten-ten Brinke, D. (2012). Beoordelen van Leren