Doorkijkje naar werkveld deel 3

Afgelopen week heb ik overleg gehad met de directie over mijn uiteindelijke herontwerp en de invoering daarvan. Het was een prettig gesprek waarin veel kansen werden gezien en benoemd.

Hoe kan het 4V-model nu doorgezet worden naar de werkplek en de parate / toepasbare kennis van de leerkracht? (niveau vervullen uit het 4V-model)

Daarvoor kan de volgende "leerteam" activiteit / vergadering gebruikt worden.

Het leerteam krijgt een set foto's met daarop diverse rekenwiskundige onderwijs leeractiviteiten van de leerlingen.

Allereerst sorteert het leerteam deze foto's naar de verschillende bouwen binnen de school, zijnde onderbouw, middenbouw, tussenbouw, bovenbouw. Daarmee wordt een link gelegd met de kennis van de leerlijnen met betrekking tot de rekenwiskundige ontwikkeling van de leerlingen. Dit wordt inzichtelijk gemaakt en biedt ruimte tot dialoog / kennisoverdracht.

Daarna gaat het leerteam uiteen in de verschillende bouwen  en worden de foto's passend bij hun specifieke bouw geclassificeerd naar de passende ontwikkelingsniveaus in het 4V-model. Met als doel het uitspreken van basale verwachtingen en criteria per niveau.

Vervolg zou zijn dat het leerteam weer bijeenkomt en de classificaties per leerlijn met elkaar deelt. Daarmee zou iedere leerlijn mogelijk volledig ingevuld kunnen worden schoolbreed. Ook hierbij is de dialoog tussen de bouwen van groot belang.

Vervolg is de transfer naar de bouw. In het overleg met de bouwcollega's worden de leerlijnen (11 stuks) verwerkt binnen de 4V-niveaus. Daarmee wordt de kennis gedeeld naar alle leerkrachten van de Elzen. Er wordt gebouwd aan een ingevulde ontwikkelingslijn rekenen.

Wanneer deze leerlijn er ligt kan deze gevuld worden met bijbehorende strategieën, modellen en didactische interventies. En komen leerkrachten mogelijk toe aan de hoogste stap, verweven.

Doelbepaling 4: sparren, kaderen, focus, schaven en bijstellen

In de aanloop naar afronding heb ik een prettige, pittige sparringsessie gehad met Adriaan. Centrale vraag was: "Hoe verhouden mijn trapmodel met indicatoren, het 4V-model en de levels met betrekking tot zelfregulatie zich tot elkaar". Al met al was er wel wat discussie nodig om tot een juiste duiding met betrekking tot mijn herontwerp te komen. Wat het mij heeft gebracht is dat ik nu scherper kan stellen wat ik voor ogen heb.

In mijn trapmodel is weergegeven wat ervoor nodig is om ons beoogde onderwijs te realiseren. Wat vraagt dat van de leerkracht? Wat heeft de leerling nodig? Wat betekent dat voor de componenten binnen ons curriculum? Het is een graadmeter om te bepalen waar we nu als school staan en waar we naar toe willen / moeten met als doel onze hogere missie te bereiken. De hogere missie staat beschreven in ons schoolplan als zijnde:

Onze belangrijkste taak is het begeleiden van kinderen in groeien naar sociale, kritische en verantwoordelijke mensen die een zelfstandige visie hebben op de wereld om hen heen en daarin verantwoorde keuzes kunnen maken.

De leerkracht staat centraal in mijn herontwerp. Talloze onderzoeken tonen aan dat de leerkracht bepalend is binnen goed onderwijs (Verbeek,2010, Verbeek & Veschuren,2010,).
Bij de leerkrachten op de Elzen kwam het signaal dat er te weinig structuur zat in de opbouw van het rekenwiskunde onderwijs. Er was te weinig eenduidigheid en dat leidde tot grote verschillen in het leerkracht handelen en in de kwaliteit van het rekenonderwijs.
Onderzoek toont aan dat de kwaliteit van het reken-wiskunde onderwijs staat of valt met de kennis van de leerkracht en zijn inzicht in de gehele ontwikkelingslijn van de leerling op rekenwiskundig gebied(KNAW,2009,Oonk & De Goey,2006, Verbeeck & Verschuren,2010, Van Groenestijn, Borghouts & Jansen,2011)

Om deze kennis, dit inzicht te stroomlijnen heb ik een generiek 4V-model ontwikkeld.

Dit 4V-model is gericht op het genereren van drijfvermogen (Boswinkel & Moerlands,2002; Verbeeck & Verschuren,2010;Lukassen & Sjoers,2011). Het kan toegepast worden op het kerndomein rekenen, maar ook op de kennis en vaardigheden die de leerkracht nodig heeft om autonoom, zelfregulerend leren op het kerndomein rekenen & wiskunde mogelijk te maken. Leerkrachten kunnen kinderen alleen ruimte bieden voor zelfregulerend autonoom leren wanneer ze een ruime kennisbasis hebben binnen het te ontwikkelen kerngebied. En daarnaast kunnen ze autonoom, zelfregulerend leren alleen mogelijk maken wanneer ze kennis hebben met betrekking tot de zelfdeterminatie theorie en autonoom leren (Verbeeck, 2010).

In mijn ontwerpenproducten speelt het 4V-model een belangrijke rol. Het biedt leerkracht te kans om de stappen binnen een leerlijn in te delen op 4 ontwikkelingsniveaus en hun instructie, begeleiding, opdrachten, toetsingen daarbij aan te laten sluiten. Het geeft inzicht in waar de leerling zich op dat specifieke moment zich in zijn ontwikkeling bevindt en wat dat vraagt van de leerkracht. Het dient dus als en taxonomie. Het geeft opvolgende, voorwaardelijke stappen aan.

Wanneer het 4V-model per leerlijn school breed wordt ingevuld, biedt het een inzicht in waar de leerling zich op dat moment zich bevindt en hoe de leerling zich verder kan ontwikkelen. Daarbij komt ruimte voor differentiatie, niet alleen divergent maar ook convergent. Het maakt mogelijk dat een leerling op 1 leerlijn al op een hoger ontwikkelingsniveau zit dan op een andere leerlijn. Een leerling kan zich horizontaal, verticaal of met een combinatie daarvan door 4V-model bewegen.

Het model kan wordt ook ingezet als observatietool. Het helpt leerkrachten om de zichtbare activiteiten van de leerling om te zetten naar een helder ontwikkelingsniveau, om zo te komen tot een assessment as learning. Wat moet er op ieder ontwikkelingsniveau bereikt worden? Hoe geef je daar effectief feedback op?

De materialen en speelleeractiviteiten kunnen in het 4V-model worden geclassificeerd naar het juiste ontwikkelingsniveau.

Nog niet ontwikkelt is een passend 4V-model voor de leerling. Een model waarop de leerling kan zien of aangeven waar hij per leerlijn staat in zijn ontwikkeling, wat de verwachtingen zijn per niveau en hoe hij daar invulling aan kan geven. Dit zou naadloos aankunnen sluiten op het werken met een portfolio als proof of learning in plaats van een rapportage vanuit de leerkracht. Dit zou het plaatje af maken. Dan is de optimale omgeving van autonoom zelfregulerend leren voor de leerling en door de leerkracht compleet.

Link naar doelbepaling.
Link naar literatuurlijst.
Link naar conceptmap 4V-model.
Link naar generiek 4V-model.
Link naar generiek 4V-model leerlijn.
Link naar 4V-model kennis.
Link naar 4V-model proces.
Link naar 4V-model observatielijst.
Link naar 4V-model classificatie rekenen.

Doorkijkje naar het werkveld 2

In een uurtje tijd was het mogelijk om in 21 groepen 127 totaal verschillende rekensituaties te fotograferen. 
De kinderen in de groepen werkten:

• Individueel, in tweetallen, in groepjes, met de leerkracht.
• met materialen, met computerprogramma's, in methode boekjes, met kopieerbladen, met varia, met piccolo, met Montessori materialen.
• gericht op het ontvangen van instructie, het krijgen van een lesje, het geven van een lesje aan een ander kind, het verwerken van leerstof.
• aan cijferen, hoofdrekenen, concrete rekencontexten, abstracte rekensituaties, automatiseren, aan inzicht in concepten, symbolische rekenopdrachten.
• om te leren, te oefenen, te verwerken, te toetsen, te bewijzen.

Dit is de werkelijkheid voor de leerkrachten in de klassen. Een enorm energieke, gevarieerde leeromgeving waarin de leerkracht voor iedere afzonderlijke situatie het optimale en meest effectieve begeleidingsaanbod moet bepalen, met oog voor de zone van naaste ontwikkeling voor een optimaal leerproces waarin de leerling de vrijheid krijgt zichzelf te ontwikkelen.

Er zijn diverse modellen die zich richten op de reken-wiskundige ontwikkeling van kinderen, de ontwikkelingsstappen en de didactische handelingen die dar bij aan sluiten.

Het 4V-model is gebaseerd op de modellen:
- IJsbergtheorie van Frans Moerlands
- Het handelingsmodel uit het protocol ERWD
- De fases in de ontwikkeling functionele gecijferdheid.
- De taxonomie van Bloom.
- De taxonomie van Romiszowski
- Het Obit model voor diep en oppervlakkig leren

Het model stelt leerkrachten in staat de onderwijsleersituatie van het kind in te delen volgens zijn huidige ontwikkelingsniveau en vast tellen waar de zone van naaste ontwikkeling voor die specifieke leerling zich bevindt. De leerkracht kan dan vaststellen wat nodig is om te leerling te helpen zich te ontwikkelen naar het volgende niveau.

 



Theoretisch kader conceptmap

Een start gemaakt met de uitwerking van mijn theoretische onderbouwing van mijn herontwerp en het generieke 4V-model.
Alle daarin verwerkte concepten en uitgangspunten met elkaar in verband gebracht in een conceptmap. (link)

4V-Model

Op basis van mijn doelbepaling ben ik een model gaan ontwerpen dat de leerkracht inzicht geeft in de ontwikkelingslijn van de leerling. Deze 4 stappen in de ontwikkelingslijn zijn gebaseerd op modellen als het ijsberg-model van F. Moerlands, handelingsmodel uit ERWD.
Doel van het model is de leerkracht helpen de ontwikkelingsfase van de leerling te bepalen. Uitgangspunt is dat wanneer de leerkracht voldoende kennis heeft, hij voldoende vertrouwen in de ontwikkeling van de leerling kan hebben om deze zich in vrijheid te laten ontwikkelen.

In dit 4v-model kunnen de verschillende rekenactiviteiten waaruit de leerling een keuze kan maken worden ingedeeld naar de plaats in de ontwikkelingslijn.

Verwerven Het kind doet een eerste ervaring op met een rekenkundig of wiskundig principe op. Dit kan door middel van een lesje of instructie, of door middel van het werken met een Montessori materiaal. Deze fase is gericht op begripsvorming.

Verwerken Het kind gaat de eerste ervaring uitbouwen, werkt verder met het materiaal of oefent verder binnen vanuit de les of instructie. Deze fase is gericht op het ontwikkelen van oplossingsprocedures en inzicht.

Vervullen Het kind gaat het geleerde toepassen en verwerken naar het formele rekenen. Deze fase is gericht op het vlot en correct leren toepassen en het ontwikkelen van routines.

Verweven Het kind gaat het geleerde toepassen in een realistisch kader, op een eigen wijze. Deze fase is gericht in het flexibel toepassen van het geleerde.

Op basis van de 4v-model is een breder model ontworpen waarin een leerlijn schoolbreed over de 4 ontwikkelingsniveaus uitgewerkt kan gaan worden. Dit model geeft leerkrachten inzicht in de ontwikkelingslijn van een deelgebied binnen de school en maakt inzichtelijk waar voor de specifieke leerling de zone van naaste ontwikkeling zich bevind. Afhankelijk van e leerling kan de volgende ontwikkelingsstap horizontaal of verticaal georiënteerd zijn.